3 Atık (WS)

3.1 Üniversite Atıkları İçin 3R (Azaltma, Yeniden Kullanma ve Geri Dönüşüm) Programı

İstanbul Okan Üniversitesi, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Haziran 2017’de başlatılan Sıfır Atık Projesi’ni aktif olarak desteklemektedir. Proje, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde atıkların etkin bir şekilde yönetilmesini sağlamak ve gelecek nesillere temiz, gelişmiş ve yaşanabilir bir dünya bırakmak amacıyla başlatılmıştır.

12 Temmuz 2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sıfır Atık Yönetmeliği doğrultusunda Üniversite, kapsamlı bir Sıfır Atık Yönetim Sistemi kurmuştur. Bu kararlılığın bir sonucu olarak İstanbul Okan Üniversitesi, 18 Ocak 2021 tarihinde resmî olarak Sıfır Atık Belgesi’ni almaya hak kazanmıştır.

Üniversite ayrıca atık oluşumunun en aza indirilmesine katkı sağlayan çeşitli kurumsal uygulamaları benimsemiştir. Örneğin, kâğıt tüketimini azaltmak ve kaynak verimliliğini desteklemek amacıyla tüm idari ve akademik ofislerde çift taraflı yazdırma varsayılan seçenek olarak belirlenmiştir.

İstanbul Okan Üniversitesi’nde uygulanan başlıca Sıfır Atık uygulamaları şunlardır:

• Atıkların Kaynağında Ayrıştırılması: Akademik ve idari binalar ile ortak kullanım alanlarına renk kodlu atık kutuları yerleştirilmiştir.
• Kâğıt Tasarrufu: Ofislerde çift taraflı yazdırma varsayılan seçenek olarak ayarlanmıştır.
• Dijitalleşme: Yazışmalar, sınav evrakları, ders materyalleri ve idari işlemler mümkün olduğunca dijital platformlar üzerinden yürütülmektedir.
• Atık Yağ ve Elektronik Atıkların Toplanması: Kampüs genelinde elektronik atıklar, atık piller ve atık yağlar için özel toplama birimleri bulunmaktadır.
• Geri Dönüşüm ve Yeniden Kullanım: Kırtasiye ve ofis malzemeleri, sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda yeniden kullanılmakta ve geri dönüştürülmektedir.
• Farkındalık Eğitimleri: Öğrenciler ve çalışanlar için sıfır atık ve sürdürülebilirlik seminerleri düzenlenmektedir.
• Atık Toplama Etkinlikleri: Atık azaltma çalışmalarına katılımı teşvik etmek amacıyla “Let’s Do It” gibi etkinlikler gerçekleştirilmektedir.

İstanbul Okan Üniversitesi, bu çalışmalar aracılığıyla yalnızca yasal yükümlülüklerini yerine getirmekle kalmamakta, aynı zamanda sürdürülebilir kampüs vizyonuna da katkıda bulunmaktadır. Üniversite, atık yönetimini yalnızca çevresel bir sorumluluk olarak değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluk olarak değerlendirmektedir.

Sıfır Atık Yönetim Sisteminin Kurumsal Uygulaması

İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla 28 Şubat 2020 tarihinde bir çevre danışmanlık şirketiyle resmî Sıfır Atık Danışmanlık Hizmet Sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşme; Tuzla, Kadıköy ve Mecidiyeköy kampüslerini kapsamaktadır.

Bu sözleşme kapsamında profesyonel danışmanlık desteğiyle aşağıdaki faaliyetler yürütülmektedir:

• Üniversite genelindeki mevcut atık yönetimi uygulamalarının değerlendirilmesi ve analiz edilmesi,
• Kampüste oluşan atık türlerinin ve miktarlarının belirlenmesi,
• Atık toplama noktalarının ve geçici atık depolama alanlarının planlanması,
• Entegre Çevre Bilgi Sistemi’nde kayıtların oluşturulması ve yönetilmesi,
• Öğrenciler ve çalışanlar için sıfır atık eğitim programlarının düzenlenmesi,
• Afiş, broşür ve bilgilendirme kitapçıkları dâhil olmak üzere sıfır atık farkındalık çalışmalarının yürütülmesi,
• Atıkların lisanslı atık toplama sistemleri aracılığıyla geri kazanım ve geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilmesi,
• Atık miktarlarının düzenli olarak kaydedilmesi, izlenmesi ve raporlanması,
• Çevre mevzuatına uyumun sağlanması ve resmî denetimlere hazırlık yapılması,
• Sıfır Atık Belgesi’nin alınması ve geçerliliğinin sürdürülmesi.

Bu faaliyetler, Üniversitenin atık yönetimine yönelik sistematik ve kurum genelini kapsayan yaklaşımını ortaya koymakta; atıkların azaltılması, geri dönüşüm, çevresel farkındalık ve mevzuata uyum alanlarında sürekli iyileştirmeyi desteklemektedir.

Çevre Mevzuatına Uygun Atık Su Yönetimi ve Bertarafı

İstanbul Okan Üniversitesi ile Altaş Arıtma ve Geri Kazanım Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında 10 Şubat 2021 tarihinde imzalanan “Atık Suların Taşınması ve Bertarafına İlişkin Protokol”, Üniversitede oluşan atık suların çevre mevzuatına uygun şekilde yönetildiğini gösteren önemli bir kurumsal belgedir.

Protokol kapsamında kampüste oluşan atık sular:

• Lisanslı vidanjör işletmecileri tarafından taşınmakta,
• Yetkili ve lisanslı atık su arıtma tesislerine teslim edilmekte,
• Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun şekilde arıtılmakta ve bertaraf edilmekte,
• Çevre izin ve lisans gerekliliklerine uygun olarak yönetilmekte,
• Oluşturulan takip sistemleri aracılığıyla kaydedilmekte, izlenmekte ve raporlanmaktadır.

Bu uygulama, Üniversitenin atık su yönetimine ilişkin yasal yükümlülüklerini yerine getirmekle kalmadığını; aynı zamanda çevresel riskleri en aza indirmeyi ve sürdürülebilir çevre yönetimini güvence altına almayı amaçlayan sistematik bir yaklaşım benimsediğini göstermektedir.

Tıbbi Atıkların Güvenli ve Mevzuata Uygun Yönetimi

İstanbul Okan Üniversitesi ile Tuzla Belediyesi arasında imzalanan Tıbbi Atıkların Toplanması, Taşınması ve Bertarafına İlişkin Sözleşme, kampüste oluşan tıbbi atıkların hem çevre hem de toplum sağlığını koruyacak şekilde yönetildiğini gösteren önemli bir kurumsal belgedir.

Sözleşme kapsamında Üniversitede oluşan tıbbi atıklar:

• Kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak toplanmakta,
• Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun şekilde depolanmakta,
• Yetkili kurum tarafından düzenli olarak teslim alınmakta,
• Lisanslı araçlarla taşınmakta,
• Çevre mevzuatına uygun biçimde yetkili arıtma ve bertaraf tesislerinde bertaraf edilmekte,
• Oluşturulan takip sistemleri aracılığıyla kaydedilmekte, izlenmekte ve raporlanmaktadır.

Bu uygulama; sağlık hizmetleri, laboratuvarlar ve araştırma faaliyetleri sonucunda oluşan tehlikeli atıkların güvenli ve sorumlu bir şekilde yönetildiğini göstermektedir. Ayrıca Üniversitenin çevresel sorumluluklarını yerine getirmeye ve insan sağlığı ile çevre açısından oluşabilecek riskleri en aza indirmeye yönelik sistematik yaklaşımını yansıtmaktadır.

• Sıfır Atık
• Sağlık Uygulama Sıfır Atık Belgesi
• DHF Tuzla Eğitim ve Uygulama Hastanesi Sıfır Atık Belgesi
• Sıfır Atık Belgesi
• Sıfır Atık El Kitabı

3.2 / 3.3 Üretilen Toplam Kâğıt ve Plastik Atık Miktarı

Yasal Çerçeve:

Kâğıt ve plastik atıkların her ikisi de Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir. Belediyeler; kâğıt, karton, plastik ve diğer ambalaj atıklarının, çoğunlukla lisanslı geri dönüşüm firmalarıyla iş birliği içinde, kaynağında ayrı toplanmasından sorumludur.

Toplama Uygulamaları:

• Kaynağında Ayrıştırma: Evlerde, iş yerlerinde, okullarda ve üniversitelerde kâğıt ve plastik atıklar için ayrı atık kutuları bulunmaktadır. Bu kutular genellikle kâğıt atıklar için mavi, plastik atıklar için sarı renktedir.
• Geri Dönüşüm Kutuları ve Konteynerleri: Belediyeler; kâğıt, karton ve plastik malzemelerin toplanması amacıyla kamusal alanlara özel atık kutuları ve konteynerleri yerleştirmektedir.
• Lisanslı Firmalar: Belediyeler ve lisanslı özel şirketler, toplanan kâğıt ve plastik atıkları geri dönüşüm tesislerine taşımaktadır.

Atıkların İşlenmesi:

• Toplanan kâğıt ve plastik atıklar geri dönüşüm tesislerinde işlenerek yeni kâğıt, karton, ambalaj malzemeleri, geri dönüştürülmüş plastikler veya endüstriyel ürünlere dönüştürülmektedir.
• Bu uygulama, doğal kaynak tüketimini azaltmakta ve düzenli depolama sahaları üzerindeki baskıyı hafifletmektedir.

3.4 Kampüste Kâğıt ve Plastik Kullanımını Azaltma Programı (WS.2)

Kâğıt ve Plastik Kullanımını Azaltma Programı (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye)

İstanbul Okan Üniversitesi Kâğıt ve Plastik Azaltma Programı

İstanbul Okan Üniversitesi, kampüs genelinde kâğıt ve plastik kullanımını azaltmaya yönelik çeşitli çalışmalar yürütmektedir. Bu çalışmalar, sürdürülebilirlik ve Sıfır Atık stratejisi çerçevesinde planlanmaktadır.

Kâğıt Kullanımını Azaltma Önlemleri

• Üniversite; Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS), e-imza, dijital onay süreçleri ve çevrim içi iletişim platformları aracılığıyla akademik ve idari birimlerde kâğıtsız uygulamaları teşvik etmektedir.
• Transkript, belge, başvuru ve idari işlemler dâhil olmak üzere öğrenci hizmetleri dijital platformlar üzerinden sunularak basılı belge ihtiyacı azaltılmaktadır.
• Moodle ve Blackboard gibi Öğrenme Yönetim Sistemleri (LMS); ders materyalleri, ödevler, sınavlar ve değerlendirmeler için kullanılarak eğitim süreçlerindeki kâğıt tüketimi en aza indirilmektedir.
• Ofis yazıcılarında çift taraflı yazdırma varsayılan seçenek olarak ayarlanmakta ve çalışanlar belgeleri yazdırmadan önce elektronik ortamda incelemeye teşvik edilmektedir.
• Çevrim içi toplantılar, dijital toplantı tutanakları, elektronik arşivleme ve dijital dosyalama sistemleri kampüs faaliyetlerindeki kâğıt kullanımını daha da azaltmaktadır.
• Kâğıt havlu tüketimini azaltmak amacıyla tuvaletlerde el kurutma sistemleri kullanılmaktadır.
• Üniversite, bu çalışmalar aracılığıyla kâğıt tüketimini ve kaynak kullanımını önemli ölçüde azaltmakta; toplam çevresel ayak izini ve buna bağlı CO₂ emisyonlarını düşürmektedir.

Plastik Kullanımını Azaltma Önlemleri

• Üniversite, tek kullanımlık plastik tüketimini azaltmayı ve kampüs faaliyetlerinde yeniden kullanılabilir alternatifleri teşvik etmeyi amaçlayan kurumsal politikalar benimsemiştir.
• Kampüs genelinde bulunan su sebilleri ve dolum istasyonları, öğrenci ve çalışanları tek kullanımlık plastik şişe ve bardaklar yerine yeniden kullanılabilir su şişeleri, termoslar ve kupalar kullanmaya teşvik etmektedir.
• Kafeteryalar ve yemek hizmeti sunan birimler, mümkün olduğunca yeniden kullanılabilir tabak, bardak ve çatal-bıçak kullanımına öncelik vermektedir.
• Plastik poşetlerin ve diğer tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımı sınırlandırılmakta; geri dönüştürülebilir ve biyobozunur ambalaj malzemeleri tercih edilmektedir.
• Toplantılar, konferanslar ve kampüs etkinliklerinde tek kullanımlık plastik malzeme kullanımı en aza indirilmektedir.
• Geri dönüşüm farkındalığını artırmak ve sosyal sorumluluk projelerini desteklemek amacıyla düzenli olarak plastik şişe kapağı toplama kampanyaları düzenlenmektedir.
• Farkındalık kampanyaları ve sürdürülebilirlik faaliyetleriyle öğrenci ve çalışanlar, plastik tüketimini azaltmaya ve çevreye duyarlı davranışlar benimsemeye teşvik edilmektedir.

Bu önlemler; atık oluşumunun kaynağında azaltılması, sürdürülebilir tüketim alışkanlıklarının teşvik edilmesi ve döngüsel ekonomi ilkelerinin desteklenmesi yoluyla Üniversitenin Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne katkı sağlamaktadır.

Ulusal Ölçekteki Girişimler

• Belediyeler ve üniversiteler, Sıfır Atık Projesi kapsamında topladıkları kâğıt ve plastik atık miktarlarını düzenli olarak raporlamaktadır.
• Geri dönüşümü teşvik ederken çevre bilincini geliştirmek amacıyla “Bir Ton Kâğıt = Bir Ağaç” veya “Tekerlekli Sandalye İçin Plastik Kapak” gibi sosyal sorumluluk kampanyaları yürütülmektedir.
• İstanbul Okan Üniversitesi; akademik ve idari binalarda kâğıt geri dönüşüm kutuları bulundurarak, atıkların kaynağında ayrıştırılmasını teşvik ederek ve toplanan kâğıtları lisanslı firmalarla iş birliği içinde daha kapsamlı geri dönüşüm sistemine dâhil ederek ulusal ölçekte yürütülen bu çalışmalara katılmaktadır.

İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye’nin Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında oluşturulan ulusal kâğıt atığı toplama çalışmalarına aktif olarak katılmaktadır. Üniversite, akademik ve idari binaların genelinde özel kâğıt geri dönüşüm kutuları bulundurarak öğrencilerin, akademik personelin ve idari çalışanların kâğıt atıklarını kaynağında ayrıştırmasına olanak sağlamaktadır. Toplanan kâğıtlar, lisanslı geri dönüşüm şirketleriyle iş birliği içinde yönetilerek yeni kâğıt, karton, ambalaj malzemesi veya endüstriyel ürüne dönüştürülmektedir.

Bu yaklaşım, doğal kaynak tüketimini ve düzenli depolama sahalarının çevresel etkilerini azaltmanın yanı sıra kampüs topluluğu içerisinde sorumlu atık yönetimi kültürünü de geliştirmektedir. Üniversite ayrıca uygulamalarını sosyal sorumluluk kampanyaları ve farkındalık programlarıyla uyumlu hâle getirerek sürdürülebilirlik ve çevresel sorumluluk ilkelerini güçlendirmektedir.

3.5 / 3.6 / 3.7 Üretilen Toplam Organik Atık Miktarı

3.8 Organik Atıkların İşlenmesi (WS.3)

İstanbul Okan Üniversitesi, Sıfır Atık Yönetim Sistemi ve sürdürülebilir atık yönetimi stratejisi kapsamında kampüslerinde oluşan organik atık miktarını sistematik olarak izlemekte ve kayıt altına almaktadır. Üniversite; kaynağında ayrıştırma, farkındalık programları, etkili kaynak yönetimi uygulamaları ve çevreye duyarlı bertaraf ve geri kazanım yöntemleriyle organik atık oluşumunu azaltmayı taahhüt etmektedir.

Organik atıklar temel olarak aşağıdaki alanlardan kaynaklanmaktadır:

• Üniversite kafeteryaları, restoranları ve yemek hazırlama alanları,
• Yiyecek ve içecek hizmetleri sonucunda oluşan atık kızartmalık yağlar,
• Çim biçme atıkları, yapraklar, budama artıkları ve diğer yeşil atıklar dâhil olmak üzere peyzaj bakım faaliyetleri,
• Kampüsteki sosyal tesisler ve etkinlikler.

İstanbul Okan Üniversitesi, 2026 yılında organik atık oluşumunu etkili bir şekilde izleme, yönetme ve azaltma çalışmalarını sürdürmüştür.

Atık kızartmalık yağlar ayrı olarak toplanmakta ve ulusal çevre mevzuatına uygun şekilde biyodizel ve diğer yeniden kullanılabilir ürünlere dönüştürüldükleri lisanslı geri dönüşüm tesislerine gönderilmektedir. Peyzaj bakım faaliyetlerinden kaynaklanan yeşil atıklar ayrı olarak toplanmakta ve mümkün olduğunca düzenli depolama sahalarına gönderilmemektedir. Yaprak ve bitki artıkları kompost hâline getirilmekte veya kampüs peyzaj ve yeşillendirme çalışmalarını desteklemek amacıyla toprak iyileştirici olarak kullanılmaktadır.

Kampüs genelinde oluşan bitkisel atıklar; yapraklar, budama artıkları ve bitki kökenli organik malzemeler ayrı olarak toplanmış ve çevresel sürdürülebilirlik ilkelerine uygun şekilde yönetilmiştir. Bu uygulamalar sayesinde atıklar bertaraf edilmek yerine döngüsel ekonomiye dâhil edilmiş ve doğal kaynak tüketiminin azaltılmasına katkı sağlanmıştır.

Üniversite, Türkiye Sıfır Atık Yönetmeliği ve kurumsal sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda organik atık akışlarına ilişkin düzenli izleme, tartım ve raporlama süreçlerini sürdürmektedir. Bu uygulamalar, Üniversitenin atık azaltma fırsatlarını belirlemesine, kaynak verimliliğini geliştirmesine ve döngüsel ekonomi uygulamalarını güçlendirmesine imkân sağlamaktadır.

İstanbul Okan Üniversitesi; gıda atıkları, atık kızartmalık yağlar ve peyzaj atıklarının etkili yönetimi aracılığıyla çevresel performansını geliştirmeyi, bertaraf tesislerine gönderilen atık miktarını azaltmayı, kaynakların geri kazanımını desteklemeyi ve uzun vadeli sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlamayı sürdürmektedir. Bu çalışmalar, Üniversitenin döngüsel ekonomi ilkelerine, SKA 12: Sorumlu Üretim ve Tüketim ile SKA 13: İklim Eylemi hedeflerine olan bağlılığını güçlendirmektedir.

Buna ek olarak, Üniversitenin yemek hizmeti sunan birimlerinde oluşan tüketime uygun yemek artıkları, kampüste faaliyet gösteren Hayvan Hakları Topluluğu tarafından düzenli olarak toplanmaktadır. Bu yemek artıkları, kampüste ve çevresinde yaşayan sahipsiz köpeklerin beslenmesinde kullanılmaktadır. Bu uygulama, bertaraf edilmesi gereken organik atık miktarını azaltmanın yanı sıra hayvan refahına ve sosyal sorumluluk çalışmalarına da katkı sağlamaktadır. Üniversite, gıda atıklarını atık akışından çıkarıp değerli bir kaynak olarak yeniden kullanarak döngüsel ekonomi ilkelerini ve sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarını desteklemektedir.

3.9 / 3.10 / 3.11 Üretilen Toplam İnorganik Atık Miktarı

İstanbul Okan Üniversitesi, kampüs genelinde oluşan inorganik ve tehlikesiz atık miktarını azaltmak ve sistematik toplama, ayrıştırma ve farkındalık çalışmaları aracılığıyla geri dönüşüm oranlarını artırmak amacıyla 2025 yılı boyunca sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarını sürdürmüştür.

Toplanan tüm inorganik atıklar, çevre mevzuatına uygun şekilde lisanslı geri dönüşüm şirketlerine teslim edilmektedir. Üniversitenin kampüs genelinde bulunan geri dönüşüm kutuları ve atık toplama noktaları, atıkların kaynağında etkili bir şekilde ayrıştırılmasını sağlamaktadır. Ayrıca öğrenciler ve çalışanlar için düzenlenen geri dönüşüm eğitimleri ve Sıfır Atık farkındalık etkinlikleri, sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarını daha da güçlendirmektedir.

İstanbul Okan Üniversitesi, bu çalışmalar sayesinde atık azaltma, yeniden kullanım ve geri dönüşüm performansını başarıyla geliştirmiş; genel çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ve döngüsel ekonomi yaklaşımına önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.

3.12 İnorganik Atıkların İşlenmesi (WS.4)

İnorganik Atıkların İşlenmesine İlişkin Örnek Uygulama (İstanbul Okan Üniversitesi, İstanbul)

İstanbul Okan Üniversitesi, kampüs genelinde oluşan inorganik (tehlikesiz) atık miktarını azaltmak ve sistematik toplama, ayrıştırma ve farkındalık çalışmaları aracılığıyla geri dönüşüm oranlarını artırmak amacıyla 2025 yılı boyunca sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarını sürdürmüştür.

Toplanan tüm inorganik atıklar, çevre mevzuatına uygun şekilde lisanslı geri dönüşüm şirketlerine teslim edilmektedir. Üniversitenin kampüs genelinde bulunan geri dönüşüm kutuları ve atık toplama noktaları, atıkların kaynağında etkili bir şekilde ayrıştırılmasını sağlamaktadır. Ayrıca öğrenciler ve çalışanlar için düzenlenen geri dönüşüm eğitimleri ve Sıfır Atık farkındalık etkinlikleri, sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarını daha da güçlendirmektedir.

İstanbul Okan Üniversitesi, bu çalışmalar sayesinde atık azaltma, yeniden kullanım ve geri dönüşüm performansını başarıyla geliştirmiş; genel çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ve döngüsel ekonomi yaklaşımına önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.

Toplanan tüm inorganik atıklar, ulusal çevre mevzuatına uygun olarak lisanslı geri dönüşüm şirketlerine teslim edilmektedir. Üniversite, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Sıfır Atık Yönetmeliği ile uyumlu, yapılandırılmış bir atık yönetim sistemi yürütmekte ve resmî Sıfır Atık Belgesi’ni alma sürecini devam ettirmektedir.

Başlıca uygulamalar şunlardır:

• Kaynağında etkili ayrıştırmayı sağlamak amacıyla kampüs genelinde renk kodlu geri dönüşüm kutularının bulundurulması,
• Kâğıt, plastik, cam ve metal gibi geri dönüştürülebilir malzemelerin ayrı toplanması,
• Bilgisayar, yazıcı, küçük elektronik cihaz ve pil gibi elektronik atıkların ayrı toplama sistemleriyle toplanarak lisanslı bertaraf firmalarına teslim edilmesi,
• Atık miktarları ve geri dönüşüm oranlarının düzenli olarak izlenmesi ve raporlanması.

Biyolojik veya tehlikeli risk içermeyen laboratuvar camı atıkları da ayrı olarak toplanmakta ve uygun geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilmektedir.

Geri Dönüşüm, Yeniden Kullanım ve Döngüsel Uygulamalar

Plastik şişeler, cam, alüminyum kutular ve kâğıt atıkları gibi geri dönüştürülebilir malzemeler sistematik olarak lisanslı geri dönüşüm şirketlerine yönlendirilmektedir. Elektronik atıklar, Türk Standardları Enstitüsü (TSE) ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilen firmalar aracılığıyla yönetilmektedir.

Ayrıca belirli metal ve cam malzemeler, öğrencilerin öncülüğünde yürütülen farkındalık ve sürdürülebilirlik projeleri dâhil olmak üzere kampüs içindeki çeşitli çalışmalarda yeniden kullanılmakta ve böylece döngüsel ekonomi ilkeleri desteklenmektedir.

Eğitim ve Farkındalık Faaliyetleri

Üniversite, çevresel farkındalığa ve kapasite geliştirmeye büyük önem vermektedir. Öğrenciler ve çalışanlar için atıkların ayrıştırılması ve geri dönüşüm konularında düzenli eğitimler verilmektedir. Ayrıca öğrenci kulüpleri; iklim değişikliği, sıfır atık uygulamaları ve sürdürülebilir tüketim konularında aktif olarak farkındalık kampanyaları düzenlemekte ve kampüs genelinde davranış değişikliğine katkıda bulunmaktadır.

İstanbul Okan Üniversitesi, bu bütünleşik çalışmalar sayesinde 2025 yılında atık azaltma, yeniden kullanım ve geri dönüşüm performansını güçlendirmiştir. Üniversite; kaynağında etkili ayrıştırmayı sağlayarak, geri dönüşüm verimliliğini geliştirerek ve sürekli izleme sistemlerini sürdürerek uygulamalarını Sıfır Atık yaklaşımıyla uyumlu hâle getirmeye devam etmektedir. Böylece daha kapsamlı çevresel sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi hedeflerine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır.

3.13 / 3.14 Üretilen Toplam Tehlikeli Atık Miktarı

İstanbul Okan Üniversitesi, çevre yönetimi ve sürdürülebilirlik politikaları doğrultusunda 2025–2026 dönemi boyunca tehlikeli atıkların toplanması, geçici olarak depolanması ve lisanslı tesislerde bertaraf edilmesi süreçlerini titizlikle yönetmiştir.

Söz konusu iyileşme; geliştirilmiş sürdürülebilirlik farkındalık programları, atıkların en aza indirilmesine yönelik uygulamalar ve sürekli izleme çalışmaları sayesinde sağlanmıştır.

Tehlikeli atıklarla ilişkili çevre ve toplum sağlığı riskleri nedeniyle bu atıklar genellikle yeniden kullanılmamakta, aşağı dönüşüme veya ileri dönüşüme tabi tutulmamaktadır. Bunun yerine yürürlükteki ulusal mevzuata uygun olarak lisanslı tehlikeli atık işleme ve bertaraf tesislerine gönderilmekte; bu tesislerde sterilizasyon, nötralizasyon veya yakma gibi uygun işlemlere tabi tutulmaktadır. Bu nedenle raporlama döneminde oluşan tüm tehlikeli atıklar “İşlenen Atık” kategorisinde sınıflandırılmaktadır.

Üniversite bünyesinde oluşan atık piller, kampüs genelinde belirlenen noktalara yerleştirilen atık pil toplama kutularında toplanmakta ve güvenli şekilde bertaraf edilmek üzere lisanslı tehlikeli atık toplama firmalarına teslim edilmektedir.

Sağlık birimleri ve laboratuvarlardan kaynaklanan tıbbi ve biyomedikal atıklar ise sterilizasyon ve yakma işlemleri aracılığıyla yetkili tıbbi atık bertaraf firmaları tarafından yönetilmektedir.

İstanbul Okan Üniversitesi, bu uygulamalar aracılığıyla atıkların azaltılmasına ve çevre sağlığının korunmasına yönelik güçlü kararlılığını ortaya koymakta; tehlikeli atık yönetimi süreçlerinin ulusal mevzuata, özellikle Atık Yönetimi Yönetmeliği’ne, tam uyumlu olmasını sağlamaktadır. Üniversite, her yıl oluşan tehlikeli atık miktarını azaltarak Sıfır Atık hedeflerine ulaşma yolunda önemli ilerlemeler kaydetmeye devam etmektedir.

3.16 Tehlikeli Atıkların İşlenmesi (WS.5)

Tehlikeli Atıkların İşlenmesine İlişkin Örnek Uygulama (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye)

İstanbul Okan Üniversitesi, kampüste oluşan toksik ve tehlikeli atıkları Sıfır Atık Yönetmeliği ve ilgili ulusal çevre mevzuatı hükümlerine uygun şekilde yönetmektedir. Üniversite; tüm tehlikeli atıkların doğru ayrıştırma, depolama ve lisanslı bertaraf süreçleri aracılığıyla güvenli biçimde yönetilmesini sağlamaktadır.

Toksik ve Tehlikeli Atık Türleri

Kampüste oluşan başlıca toksik ve tehlikeli atık kategorileri şunlardır:

• Kimyasal kalıntılar (çözücüler, asitler, bazlar ve reaktif maddeler),
• Kontamine laboratuvar sarf malzemeleri (pipetler, tüpler, şişeler vb.),
• Son kullanma tarihi geçmiş veya kullanılmayan kimyasallar,
• Piller ve küçük elektronik cihazlardan kaynaklanan tehlikeli bileşenler,
• Sağlık birimleri ve laboratuvarlardan kaynaklanan tıbbi ve biyomedikal atıklar.

Atıkların Ayrıştırılması ve Depolanması

Tehlikeli atıklar kaynağında ayrıştırılmakta ve tehlikesiz atık türlerinden kesinlikle ayrı tutulmaktadır. Tüm toksik atıklar; sızdırmaz, içeriği açıkça belirtilmiş ve etiketlenmiş kaplarda toplanmakta, çevre ve insan sağlığı açısından oluşabilecek riskleri önlemek amacıyla kontrollü koşullar altındaki belirlenmiş güvenli geçici depolama alanlarında muhafaza edilmektedir.

Güvenli İşleme ve Bertaraf

Toplanan tüm tehlikeli atıklar, düzenli olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş lisanslı atık yönetimi firmalarına teslim edilmektedir. Tıbbi ve biyomedikal atıklar sterilizasyon ve yakma işlemleriyle bertaraf edilirken kimyasal atıklar ve atık piller, onaylı tehlikeli atık işleme tesisleri aracılığıyla yönetilmektedir. Tüm süreçler, ulusal güvenlik ve çevre standartlarına uygun şekilde gerçekleştirilmektedir.

Eğitim ve Farkındalık

Laboratuvar çalışanları ve öğrenciler, kimyasalların güvenli kullanımı ve tehlikeli atık yönetimi konularında düzenli eğitim almaktadır. Ayrıca uygunluğun ve farkındalığın sağlanması amacıyla laboratuvarlarda ve kampüsteki ilgili alanlarda, toksik atıkların ayrıştırılması ve bertarafına ilişkin açık talimatlar ve uyarı levhaları bulundurulmaktadır.

Atık Oluşumu ve Performansı (2026)

İstanbul Okan Üniversitesi, çevre yönetimi ve sürdürülebilirlik politikaları doğrultusunda 2025–2026 dönemi boyunca toksik atıkların toplanması, geçici olarak depolanması ve lisanslı tesislerde bertaraf edilmesi süreçlerini titizlikle yönetmiştir.

2025–2026 döneminde kampüste oluşan toplam toksik atık miktarı 0,527 ton olarak gerçekleşmiştir. Önceki raporlama döneminde 1,273 ton olan bu miktarla karşılaştırıldığında, toksik atık oluşumunda %54,67 oranında azalma sağlanmıştır. Bu iyileşme; geliştirilmiş sürdürülebilirlik farkındalık programları, atık azaltma uygulamaları ve sürekli izleme faaliyetleri sayesinde elde edilmiştir.

Toksik atıklarla ilişkili çevre ve toplum sağlığı riskleri nedeniyle bu atıklar genellikle yeniden kullanılmamakta, aşağı dönüşüme veya ileri dönüşüme tabi tutulmamaktadır. Bunun yerine yürürlükteki ulusal mevzuat doğrultusunda lisanslı tehlikeli atık işleme ve bertaraf tesislerine gönderilmekte; bu tesislerde sterilizasyon, nötralizasyon veya yakma gibi uygun işlemlere tabi tutulmaktadır. Bu nedenle raporlama döneminde oluşan tüm toksik atıklar “İşlenen Atık” kategorisinde sınıflandırılmaktadır.

Üniversite bünyesinde oluşan atık piller, kampüs genelinde belirlenen noktalara yerleştirilen atık pil toplama kutularında toplanmakta ve güvenli şekilde bertaraf edilmek üzere lisanslı tehlikeli atık toplama firmalarına teslim edilmektedir.

Sağlık birimleri ve laboratuvarlardan kaynaklanan tıbbi ve biyomedikal atıklar, sterilizasyon ve yakma işlemleri uygulanarak yetkili tıbbi atık bertaraf firmaları tarafından yönetilmektedir.

İstanbul Okan Üniversitesi, bu uygulamalar aracılığıyla atıkların azaltılması ve çevre sağlığının korunması konusundaki güçlü kararlılığını ortaya koymakta ve toksik atık yönetimi süreçlerinin ulusal mevzuata, özellikle Atık Yönetimi Yönetmeliği’ne, tam uyumlu olmasını sağlamaktadır. Üniversite, her yıl oluşan toksik atık miktarını azaltarak Sıfır Atık hedeflerine ulaşma yolunda önemli ilerlemeler kaydetmeye devam etmektedir.

3.17 Atık Suların Bertarafı (WS.6)

Atık Suların Bertarafına İlişkin Örnek Uygulama (Tuzla/İstanbul Belediyesi)

Arıtılmış Su Tüketimine İlişkin Örnek Uygulama (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye)

İstanbul Okan Üniversitesi, Tuzla Tepeören Kampüsü’nde oluşan atık suları, kampüs içi biyolojik arıtma ile belediye kanalizasyon altyapısından oluşan hibrit bir sistem aracılığıyla yönetmektedir. Üniversite tesislerinde oluşan evsel nitelikli atık suların bir kısmı paket biyolojik arıtma sistemleri kullanılarak kampüs içinde arıtılmakta; kapasite fazlası ve geriye kalan atık sular ise İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) tarafından işletilen belediye kanalizasyon şebekesi üzerinden merkezi atık su arıtma tesislerine iletilmektedir.

1. Kampüs İçi Atık Su Arıtma Sistemi (Arsimak Paket Sistem)

Üniversite, kampüs tesislerinde oluşan evsel nitelikli atık suların biyolojik olarak arıtılması amacıyla Arsimak paket biyolojik atık su arıtma sistemlerini kullanmaktadır. Bu sistem, suyun geri kazanılmasına ve yeniden kullanılmasına olanak sağlayarak su tasarrufuna önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır.

Proses akışı:

• Atık Su Girişi (Ön Çökeltme Tankı): Evsel nitelikli atık su sisteme girer; büyük parçacıklar ve çökelebilir katı maddeler burada ayrıştırılır.
• Dengeleme Tankı: Kararlı arıtma koşullarının sağlanması amacıyla debi ve kirlilik yükündeki dalgalanmalar dengelenir.
• Biyolojik Reaktör (Havalandırma Ünitesi): Blowerlar ve difüzörler aracılığıyla sisteme oksijen sağlanır. Böylece mikroorganizmaların organik kirleticileri biyolojik yollarla parçalamaları mümkün hâle gelir.
• İkincil Çökeltme Ünitesi: Aktif çamur arıtılmış sudan ayrıştırılır ve durultulmuş su prosesin bir sonraki aşamasına aktarılır.
• Çamur Geri Devri ve Fazla Çamur Yönetimi: Çamurun bir kısmı biyolojik reaktöre geri gönderilirken fazla çamur, çamur yoğunlaştırma ve susuzlaştırma ünitelerine yönlendirilir.
• Dezenfeksiyon Ünitesi (Klorlama): Arıtılmış su, mikrobiyolojik güvenliğin sağlanması amacıyla klor dozlaması uygulanarak dezenfekte edilir.
• Arıtılmış Su Çıkışı: Nihai çıkış suyu, ağırlıklı olarak peyzaj sulamasında ve kampüs bakım çalışmalarında yeniden kullanılarak şebeke suyuna olan ihtiyaç azaltılır.
• Çamur Susuzlaştırma (Filtre Pres): Fazla çamur mekanik yöntemlerle susuzlaştırılır. Katı atıklar uygun şekilde bertaraf edilirken süzüntü suyu sisteme geri gönderilir.

Bu kampüs içi arıtma yaklaşımı, arıtılmış atık suyun kampüste yeniden kullanılmasına olanak sağlayarak sürdürülebilir su yönetimini desteklemektedir.

2. Belediye Kanalizasyon Toplama ve Haricî Arıtma Sistemi

Kampüs içi arıtmanın yanı sıra Tuzla Tepeören Kampüsü’nde ve çevresindeki yerleşim alanlarında oluşan atık sular, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) tarafından işletilen belediye kanalizasyon altyapısı aracılığıyla toplanmakta ve yönetilmektedir.

Toplanan atık sular, yerel kanalizasyon şebekeleri ve ana kolektör hatları aracılığıyla Tuzla İleri Biyolojik Atık Su Arıtma Tesisi’ne taşınmaktadır.

• Tesis; Tuzla, Pendik, Kartal ve Maltepe ilçelerine hizmet vermektedir.
• Tesis, yaklaşık 2,6 milyon eşdeğer nüfusa hizmet verebilecek şekilde, yaklaşık 650.000 m³/gün arıtma kapasitesine sahiptir.
• İleri biyolojik arıtma işleminin ardından arıtılmış çıkış suyu, derin deniz deşarj sistemi aracılığıyla güvenli bir şekilde Marmara Denizi’ne deşarj edilmektedir.

3. Yerel Katı Atıkların Toplanması

Atık su yönetiminin yanı sıra Tepeören’de oluşan evsel nitelikli katı atıklar, Tuzla Belediyesi tarafından ayrı olarak toplanmaktadır. Düzenli atık toplama hizmetleri, çevre temizliğinin korunmasını ve farklı atık türlerinin uygun şekilde ayrıştırılarak yönetilmesini sağlamaktadır.

İstanbul Okan Üniversitesi’nde atık su yönetimi; kampüs içi biyolojik arıtma sistemi ve belediyeye ait atık su altyapısı olmak üzere ikili bir sistem üzerinden yürütülmektedir. Arıtılmış su, peyzaj sulaması gibi içme suyu kalitesi gerektirmeyen uygulamalarda yeniden kullanılmakta; kapasite fazlası atık sular ise İSKİ tarafından işletilen Tuzla İleri Biyolojik Atık Su Arıtma Tesisi’nde işlenmektedir. Katı atıklar, Tuzla Belediyesi tarafından ayrı bir sistem üzerinden yönetilmektedir. Bu bütünleşik sistem, kampüs ve çevresinde sürdürülebilir su kullanımını, kaynak verimliliğini ve çevrenin korunmasını desteklemektedir.

Su Geri Dönüşüm Programına İlişkin Örnek Uygulama (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye)

3.18 Atık Yönetimi Programlarının Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının (SKA’ların) Desteklenmesine Etkisi

	Amaç 3: İstanbul Okan Üniversitesi, tüm kampüs topluluğunun sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmesini sağlamak amacıyla kapsamlı sağlık hizmetleri, çeşitli fiziksel aktiviteler ve koruyucu sağlık programları sunarak sağlık ve esenliğe bütüncül bir yaklaşım benimsemektedir (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).
	Amaç 6: Üniversite, herkes için erişilebilir temiz su ve atık su hizmetlerini sağlamayı ve sürdürülebilir su yönetimini güvence altına almayı taahhüt etmektedir (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).
	Amaç 11: Şehirleri kapsayıcı, güvenli, dayanıklı ve sürdürülebilir hâle getirmek (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).
	Amaç 12: Üniversite, sürdürülebilir üretim ve tüketim kalıplarını benimseyerek geleceğimizi korumaya kararlıdır (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).
	Amaç 14: İstanbul Okan Üniversitesi, sürdürülebilir kalkınma için okyanusları, denizleri ve deniz kaynaklarını korumaya ve sürdürülebilir şekilde kullanmaya kararlıdır (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).
	Amaç 15: Ormanları sürdürülebilir şekilde yönetmek, çölleşmeyle mücadele etmek, arazi bozulmasını durdurmak ve tersine çevirmek ve biyolojik çeşitlilik kaybını önlemek (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).
	Amaç 17: Sürdürülebilir kalkınma için küresel ortaklığı güçlendirmek (İstanbul Okan Üniversitesi, Türkiye).

İstanbul Okan Üniversitesi, 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacına (SKA) önemli katkılar sağlayan kapsamlı atık yönetimi programları uygulamaktadır. Bu çalışmalar, Üniversitenin çevresel etkileri azaltmaya, döngüsel ekonomiyi desteklemeye ve sorumlu tüketimi teşvik etmeye yönelik güçlü kurumsal kararlılığını yansıtmaktadır.

Başlıca Programlar ve Uygulamalar

• Organik, inorganik, tehlikeli, geri dönüştürülebilir ve elektronik atıklar dâhil olmak üzere atıkların kaynağında ayrıştırılarak toplanması kampüs genelinde uygulanmaktadır.
• Toplanan organik atıklar kompost hâline getirilmekte ve kampüs peyzaj çalışmalarında ve yerel tarım projelerinde kullanılmak üzere gübre olarak değerlendirilmektedir.
• Lisanslı atık yönetimi firmalarıyla iş birliği içinde kâğıt, plastik, cam, metal ve elektronik atıklar için geri dönüşüm istasyonları kurulmuştur.
• Elektronik atıkların çevre mevzuatına uygun şekilde yönetilmesini ve bertaraf edilmesini sağlamak amacıyla elektronik atık toplama kampanyaları düzenlenmektedir.
• Kampüs genelinde yürütülen Sıfır Atık kampanyaları; farkındalık etkinlikleri, bilgilendirme levhaları ve öğrencilerin öncülük ettiği çalışmalar aracılığıyla atıkların azaltılmasını, yeniden kullanımını ve geri dönüşümünü teşvik etmektedir.
• Kafeteryalarda, otomatlarda ve Üniversite etkinliklerinde tek kullanımlık plastiklerin kullanımı yasaklanmakta veya azaltılmakta; bunların yerine yeniden kullanılabilir alternatifler tercih edilmektedir.
• Kâğıt tüketimini azaltmak ve çevre dostu uygulamaları teşvik etmek amacıyla idari süreçler dijitalleştirilmiştir.
• Akademik müfredat, araştırma projeleri ve öğrenci tezlerinde yaşam döngüsü analizi, atıktan enerji üretimi ve sürdürülebilir ambalajlama gibi konulara yer verilmektedir.
• Atık toplama miktarlarını izlemek ve atık işleme lojistiğini optimize etmek amacıyla akıllı atık kutuları ve atık takip sistemleri kullanılmaktadır.
• Üniversite, bölgesel atık yönetimini güçlendirmek ve döngüsel ekonomi alanındaki yenilikleri teşvik etmek amacıyla yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektörle iş birliği yapmaktadır.

SKA’lara Doğrudan Katkı

Bu çalışmalar aşağıdaki SKA’ları doğrudan desteklemektedir:

• SKA 3 – Sağlık ve Kaliteli Yaşam: Atıkların güvenli yönetimi aracılığıyla sağlık risklerinin azaltılması.
• SKA 4 – Nitelikli Eğitim: Öğrencilerin sürdürülebilir malzemeler ve atık yönetimi konularında eğitilmesi.
• SKA 6 – Temiz Su ve Sanitasyon: Atıkların uygun şekilde bertaraf edilmesiyle su kirliliğinin önlenmesi.
• SKA 9 – Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı: Atık işleme ve geri dönüşüm teknolojilerindeki yeniliklerin teşvik edilmesi.
• SKA 11 – Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar: Sürdürülebilir kampüs altyapısının ve topluluklarının geliştirilmesi.
• SKA 12 – Sorumlu Üretim ve Tüketim: Sorumlu tüketimin ve atık azaltımının teşvik edilmesi.
• SKA 13 – İklim Eylemi: Atıklardan kaynaklanan emisyonların azaltılması ve iklim eyleminin desteklenmesi.
• SKA 14 – Sudaki Yaşam: Katı atıklardan kaynaklanan kara ve deniz kirliliğinin en aza indirilmesi.
• SKA 15 – Karasal Yaşam: Sürdürülebilir atık yönetimi uygulamaları aracılığıyla ekosistemlerin korunması.
• SKA 17 – Amaçlar İçin Ortaklıklar: Atık yönetimi alanında ortaklıkların kurulması ve politikaların geliştirilmesi.

Dolaylı Katkılar

Bu programlar; toplumsal farkındalığı artırarak, döngüsel ekonomi kültürünü geliştirerek ve sürdürülebilir kampüs kültürünü güçlendirerek diğer Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına da dolaylı olarak katkıda bulunmaktadır.

Sürdürülebilirlik Portalı