Ukrayna

MENU
Ukrayna

Resmi Adı: Ukrayna
Başkenti: Kiev
Nüfusu: 45.6 milyon
Yüzölçümü: 603,628 km²
Konuşulan Diller: Ukraynaca, Rusça
Para Birimi: Grivna
GSMH: 76,3 Milyar Dolar/ Kişi başına 7,400 Dolar (2012 tahmini)

Etnik Yapı
Nüfusun % 77,8’ini oluşturan Ukrenlerin dışında, 130 etnik gruba mensup 10 milyon Ukrayna vatandaşı bulunmaktadır. En büyük etnik azınlık, nüfusun % 17,3’ünü oluşturan Rus kökenlilerdir. Yahudi, Belaruslu, Moldovalı, Kırım Tatarı (% 0,5), Bulgar, Polonyalı, Macar, Romen, Rum, Kazan Tatarı, Ermeni, Azeri, Özbek, Türkmen, Ahıska Türkü azınlıklar da önemli oranda (% 4,9) bulunmaktadır.

Önemli Siyasi Partiler

  • Bölgeler Partisi (iktidarın büyük ortağı)
  • Komünist Parti (iktidarın küçük ortağı)
  • Birleşik Muhalefet Bloğu
  • UDAR
  • Komünist Parti
  • Svoboda (Özgürlük) Partisi

Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar

  • BM
  • Avrupa Konseyi
  • AGİT
  • BDT
  • DTÖ
  • GUAM
  • KEİ
  • AvET

Büyük Şehirleri: Harkov, Dinpropetrovsk, Odessa, Lviv, Donetsk
İklimi: Ilıman-kara
İnternet Alan Adı: .ua
Telefon Kodu: +380

Resmi Tatiller ve Bayramlar

  • 1 Ocak Yılbaşı
  • 7 Ocak Noel
  • 8 Mart Dünya Kadınlar Günü
  • 1 Mayıs İşçi Bayramı
  • 9 Mayıs Zafer Bayramı
  • 28 Haziran Anayasa Bayramı
  • 24 Ağustos Bağımsızlık Bayramı

Coğrafi Konum
Ukrayna Avrupa'nın doğusunda yer alır. Güneyinde Karadeniz ve Azak Denizi, doğusunda Rusya, kuzeyinde Beyaz Rusya, batısında Polonya, Slovakya, Macaristan, güneybatısında ise Romanya ve Moldova ile komşudur.

Ülkenin yüzölçümü 603, 700 km²'dir. Ukrayna Avrupa'nın yüzölçümü açısından Rusya'dan sonra en büyük ikinci ülkesi durumundadır. Karadeniz'de sınır uzunluğu bin 335 km, Azak Denizi'nde 249,5 km, Karadeniz ve Azak Denizi'ni birleştiren Kerç Boğazında ise 49 km'dir.

Avrupa'nın tek çölü olan ve yaklaşık 20 km² alanı kaplayan Oleşkovskiye Peski Ukrayna'da bulunmaktadır.

İklim ve Yağış Durumu
Ukrayna'nın iklimi, ılıman-kara iklimidir. Karadeniz kıyısında bulunan Kırım civarında alt tropik iklim görülür. Güney ve batı bölgeleri, kuzey ve doğusuna göre daha ılımandır.

Ocak ayında Ukrayna'nın kuzeyinde ortalama sıcaklık -7°C, orta bölgelerinde -5°C; Kırım'da ise 0 ila +4°C arasındadır. Ukrayna'da yazlar ılık geçer. Ortalama sıcaklık 18 ila 20°C arasında seyrederken; Kırım'da bu değerler 22°C'ye kadar çıkmaktadır.

Nüfus
2001 nüfus sayımı verilerine göre Ukrayna'da yaklaşık 48,457,112 kişi yaşamaktadır. 2012 tahmini verileri ise nüfusun 44,854,065 olduğu yönündedir. Nüfusun üçte ikisi şehirlerde, üçte biri ise kırsal alanlarda yaşamaktadır. Ülkede km²'ye yaklaşık 77,3 insan düşer. Nüfusun etnik dağılımı % 77,8 Ukraynalılardan, % 0,3 Ruslardan oluşmaktadır. Kalan kısmını ise Beyaz Ruslar, Moldovalılar, Kırım Tatarları, Bulgarlar, Macarlar, Romenler, Polonyalılar, Yahudilerdir.

Ülkede ortalama yaşam süresi 65 yıldır. Ukrayna'da son dönemde nüfus hızla azalmaktadır. Dünya Bankası'nın verilerine göre 2025 yılına kadar Ukrayna nüfusunun % 20 oranında azalması beklenmektedir. Bağımsızlığını kazandığı 1991 yılında 53 milyon olan nüfusun azalmasına gerekçe olarak bebek ölümleri ve ölüm oranlarının doğum oranlarına göre fazla olması gösterilmektedir.

Ülkede, bölgelere göre farklılık göstermekle birlikte, çift dillilik ve çok dillilik gözlenmektedir. Ülkenin resmi dili Ukraynacadır. Rusçaya çok yakın olan Ukraynaca Slav dillerinin Doğu kolundandır ve Kiril alfabesi ile yazılmaktadır.

Resmi yazışmalarda devlet dili olarak Ukraynaca kullanılmasına karşın gündelik hayatta ise nüfusun yarısından fazlası Rusçayı kullanmaktadır. Ülkede diğer konuşulan diller ise; Romence, Lehçe ve Moldovcadır.

Halkın % 96'sı Hıristiyan olmakla birlikte bu oranın % 53'ünü Ortodokslar oluşturur. Özellikle Kırım Tatarlarının oluşturduğu % 0,6'lık kısım ise Müslüman'dır.

İdari Bölümler
Ukrayna 24 bölgeye ayrılmıştır. Kiev ve Sivastopol ise bulundukları konum itibariyle ülkenin en gelişmiş şehirleri olarak gösterilmektedir. Kırım ise özerk bir bölgedir.

Ukrayna'nın başkenti olan Kiev’de yaklaşık üç milyon kişi yaşamaktadır. Şehir nüfusunun % 83'ü Ukraynalılardan, 'ü Ruslardan, geri kalan % 3'lük kısmı ise Ermenilerden oluşmaktadır. Kiev aynı zamanda Ukrayna'nın bilim ve kültür merkezidir. Kiev'de çok sayıda eğitim kurumu, müze, tiyatro, sanat merkezi bulunmaktadır. Büyük bir sanayi şehri olan başkent, aynı zamanda dünyanın en yeşil kentlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Karadeniz'e kıyısı olan Sivastopol,1783 yılında İmparatoriçe II. Katerina tarafından kale ve liman olarak kurulmuştur. Günümüzde ise şehir Kırım'ın önemli bir liman ve sanayi şehridir. Kırım yarımadasında bulunmasına rağmen Sivastopol, Kırım Özerk Cumhuriyeti'ne değil, doğrudan Ukrayna'ya bağlıdır. Şehrin etnik dağılımı ise % 71,6'sı Ruslar, % 22,4'ü Ukraynalılar, % 1,6'sı Beyaz Ruslar, geri kalanı ise Tatarlar ve Kırım Tatarları şeklindedir. Ukrayna'nın diğer önemli şehirleri arasında Harkov, Dinpropetrovsk, Odessa, Donetsk, Lviv bulunmaktadır.

Devlet Yönetimi
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsızlığını ilan eden Ukrayna'nın yönetim biçimi başkanlık tipi cumhuriyettir. Ülkede, beş yılda bir halkoylarıyla devlet başkanı seçilmektedir.

Mevcut anayasa, 28 Haziran 1996 tarihinde Ukrayna Yüce Meclisi tarafından onaylanmıştır. Bu anayasaya göre, Ukrayna Devlet Başkanı'nın yetkilerinin bir kısmı başbakan ve parlamentoya verilmiştir. Bu gelişmelerle Ukrayna Cumhuriyeti Parlamenter-Başkanlık yönetim sistemine geçmiştir. Devletin başı olan Devlet Başkanı daha çok temsil görevinde bulunmaktadır. Şu anki Devlet Başkanı Viktor Yuşenko'dur. Yuşenko, 21 Mart 2004 döneminde Ukrayna'da yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda % 46,69, diğer aday Viktor Yanukoviç % 49,42 oy almıştır. Yuşenko bunun üzerine bazı bölgelerde seçime hile karıştırıldığını söyleyerek protesto gösterileri başlatmıştır. Bunun üzerine Ukrayna Parlamentosu seçimi iptal etmiş ve yinelenen seçim sonucunda Yuşenko, 23 Ocak 2005'de % 51,99 oy oranıyla, görevine başlamıştır. Bu dönemin adı tarihe ‘Turuncu Devrim’ olarak geçmiştir. Devrimin turuncu diye adlandırılmasının sebebi ise, Yuşenko'nun seçim kampanyasında turuncu rengini kullanmasıdır.

Devlet başkanı 5 yıl boyunca görevde kalmakta, seçimden başarı ile çıkarsa ikinci dönemde başkanlığa devam edebilmektedir. Ukrayna'da yasa yapma gücünü elinde bulunduran organ 450 milletvekilinden oluşan ‘Verhoyniy Rada’ adlı meclistir. Seçimler 4 yılda bir yapılırken parlamento ülkenin bütçesini planlar, ülke yönetim programları için kararlar alır.

Ülkenin yürütme erki ise bakanlar kuruludur. Ukrayna bakanlar kurulunun belirlenmesi için Devlet Başkanı, Başbakanı görevlendirmektedir. Hükümet, 450 sandalyelik meclisin 226'sının evet oyunu aldığı takdirde göreve gelmektedir.

Ekonomik Durum
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bu yapı içinden bağımsızlığını ilan eden bütün ülkeler gibi, Ukrayna'da geçiş sürecinde, ekonomide büyük zorluklar yaşamıştır. 1994 yılından itibaren özelleştirme reformlarının başlaması, gümrük mevzuatının değiştirilmesi ile ekonomik göstergeler düzelmeye başlamıştır.

Ukrayna'nın ekonomisi tarım ve endüstriye bağlıdır. İyi eğitilmiş iş gücünün bulunduğu ülkede zengin maden ve kömür yatakları da bulunmaktadır. Ukrayna'da sanayi, ulaşım ve enerji tesisleri de gelişmiştir.

% 70'i ekilebilir alan olan toprakları oldukça verimlidir. İşgünün yaklaşık dörtte birinin tarım sektöründe çalıştığı ülkede en çok yetiştirilen tarım ürünleri ay çiçeği, tahıl, patates, şeker pancarı, ay çiçeği, soya fasulyesi, sebze ve meyvedir. Ay çiçeği ve bitkisel yağ üretiminde Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri arasında ilk sırada yer almaktadır.

Metalürji ülke ekonomisinin temel taşlarından biridir. Ülkenin en önemli doğal kaynakları kömür, demir cevheri, manganez, doğalgaz ve petroldür. Ukrayna kara metaller üreticiliğinde ön sıralardadır. Üretimde dünyada yedinci, ihracatta ise üçüncü sırada bulunmaktadır. Ukrayna metal üretiminin yaklaşık % 80'ini Avrupa, Asya, Yakın Doğu ve Güney Amerika'ya ihraç etmektedir.

Ülkenin makine sanayi ürünleri arasında ağır sanayi, ulaşım, elektronik makineler, uçaklar, gemiler, tank ve zırhlı araçlar olmak üzere savaş araçları ve uzay teknik araçları bulunmaktadır. Ülkede yangın söndürme ve nakliye uçakları yapımı da gelişmiştir. Antonov Fabrikası ve Kiev Havacılık Fabrikası bu alanda üretim yapan önemli kuruluşlardır.

Ukrayna ayrıca uzay çalışmaları konusunda Sovyetler Birliği'nden aldığı mirası iyi değerlendirerek adından bugün de söz ettirmektedir. 2007 yılında Ukrayna Uzay Ajansı'nın verilerine göre ülke, imal ettiği roket taşıyıcılarının uydu fırlatımlarında kullanım sayısı açısından dünyada beşinci sırada bulunmaktadır.

Ukrayna enerji konusunda dışa bağımlı bir ülkedir. Bu bağımlılık yaklaşık % 65 oranındadır. Ülkedeki, petrol rafinelerinin üçte ikisi Rus şirketlerine aittir. Petrol üretimi kısıtlı olan ülkenin bu ihtiyacının büyük kısmı Rusya'dan karşılamaktadır. Buna karşın Ukrayna da dışarıya elektik enerjisi ihraç etmektedir. En önemli partnerleri Macaristan, Polonya, Slovakya, Romanya ve Moldova’dır.

Ukrayna'nın ihracat ortakları arasında ilk sırada Rusya yer alırken, onu Türkiye ve İtalya izlemektedir. Başlıca ihracat ürünleri ise metal, petrol ürünleri ve gıda maddeleridir. Ülkenin en çok ithalat yaptığı ülkeler arasında Rusya, Almanya ve Çin Halk Cumhuriyeti 2012 verilerine göre ilk üç sırada yer almaktadır. Enerji ve taşıtlar ithal ettiği en önemli ürünlerdir.

Eğitim
Ülke genelinde beş yüzü aşkın yüksek eğitim kurumu bulunmaktadır. 1991-2008 yılları arasında yüksekokulların sayısı üç katı oranda artmıştır. Adaylar lisedeki not ortalamalarına göre üniversitelere giriş yapmaktadır. Ukrayna'da yüksek eğitim kurumlarında Ukraynaca, Rusça, İngilizce eğitim almak mümkündür.

Birçok yükseköğrenim kurumu yurt dışındaki üniversitelerle bağlantı içerisindedir. Ülkede çok sayıda üniversite Avrupa Birliği üniversitelerince denk olarak kabul edilmektedir. Eğitim alanında radikal değişiklikler yapan Ukrayna, 2005 yılında Bolonya Bildirisini imzalamıştır. Bu alandaki hedefi, 2010 yılında Avrupa eğitim standartlarına ulaşmaktır.

Son zamanda yabancı diller fakültelerinin yanı sıra, Asya ve Doğu dilleri eğitimi de önem kazanmış durumundadır.

Ülkede önde gelen eğitim kurumları arasında Kiev Devlet Üniversitesi, Kiev Devlet Taras Şevçenko Üniversitesi, Harkov Devlet Üniversitesi, Kiev Politika Enstitüsü ve Devlet Tıp Üniversitesi bulunmaktadır.

Dış İlişkiler
Ukrayna'nın dış politikasında Avrupa Birliği ve Rusya ile olan ilişkiler önemli yer tutmaktadır. Turuncu Devrimle 2005 yılında Viktor Yuşenko'nun başkan seçilmesiyle batı yönlü politika hız kazanmıştır. İlişkilerde NATO ve Avrupa Birliği üyelikleri öncelik kazanmış, bu da beraberinde Rusya'nın ekseninden çıkmaya yönelik politikaları getirmiştir.

NATO üyeliğini ülkenin çıkış yollarından biri olarak gören Ukrayna, bu konudaki kararlılığını sürekli yinelemektedir. Rusya-Gürcistan arasındaki sorun sonrasında da Devlet Başkanı Yuşenko, geleceklerini güvence altına almanın tek yolunu NATO olarak göstermiştir. AB üyeliği de ülkenin dış politika hedefleri arasında bulunmaktadır. AB ile olan ilişkiler, günümüzde tam üyelikten çok işbirliği görünümündedir. 21 Şubat 2005'de Ukrayna ve Avrupa Birliği arasında Ukrayna'yı diğer Avrupa ülkelerine yakınlaştırmak amacıyla 3 yıllık gelişme planı imzalanmıştır. Bu plan çerçevesinde ticaret, güvenlik ve dış ilişkiler alanında işbirliğinin artırılması öngörülmektedir. Nisan 2006'da Avrupa Parlamentosu'nda AB'de Ukrayna ile ilgili komisyon kurulmuştur ve bu tarihten itibaren Ukrayna gerekli reformlar konusunda çalışmalara başlamıştır.

Diğer yandan Rusya-Ukrayna ilişkileri son dönemde gergin bir havada seyretmektedir. Rusya ekseninden çıkmak istemesine rağmen, özellikle enerji konusunda bu ülkeye bağımlılığı Ukrayna'yı sıkıntıya sokmaktadır. Son dönemde, çeşitli nedenlerle Rusya Ukrayna'ya giden gazı birkaç kez kesmiştir. Ancak bu durum, sadece Ukrayna'yı değil Rusya'dan ithal ettiği doğalgazın % 80'i Ukrayna boru hattından geçen AB ülkelerini de etkilemektedir.

ABD, Ukrayna'nın ticari ortaklığında ilk beşte yer alırken, yabancı yatırım sıralamasında ikinci sırada yer alır. ABD Ukrayna'nın AB üyeliğine tam destek vermekte ve bunun AB için de iyi bir fırsat olduğunu belirtmektedir. Amerika'nın girişimleriyle, Ukrayna Mayıs 2008'de Dünya Ticaret Örgütü'ne girmiştir.

Ukrayna, Ermenistan-Azerbaycan arasındaki Dağlık Karabağ sorunun barışçı yollarla çözümü için aracı olma konusunda öneride bulunmaktadır. Enerji sorununun çözümü için Azerbaycan'a yakın duran Ukrayna, Hazar petrolünü, Rusya'yı aradan çıkararak, Odessa-Brodi-Gdansk üzerinden ülkesine getirebilmek için projeler üretmektedir. Bu nedenle, Ukrayna ve Azerbaycan arasında enerji zirveleri düzenlenmektedir.

Ukrayna-Türkiye İlişkileri
İki ülke uluslararası hukuk normları çerçevesinde iyi komşuluk ve iki tarafın da yararına olan ekonomik ilişkiler içerisindedir. Türkiye, Ukrayna Devletinin bağımsızlığını 16 Aralık 1991 tarihinde tanımıştır. 1992'den bu yana iki ülke "Karadeniz Ekonomik İşbirliği" çerçevesinde ortak çalışmalar sürdürülmektedir. Haziran 1997 tarihinde Ukrayna'nın Ortadoğu ülkelerinden alacağı ham petrolün taşınması için Samsun-Ceyhan arasında petrol boru hattı döşenmesi için Ankara'da bir anlaşma imzalanmıştır

Son dönemde iki ülke arasında ekonomiden bilime, eğitimden tekniğe birçok alanda hızlı bir şekilde gelişen ilişkiler gerçekleşmektedir. Rusya'dan sonra Türkiye, Ukrayna'nın ikinci büyük ticaret ortağıdır. Türkiye Ukrayna'dan demir-çelik ürünleri, hayvansal ve bitkisel yağlar, mineral yakıtlar ithal ederken, Ukrayna'ya plastik, elektrikli makineler, temizlik ürünleri, yan sanayi ürünleri ihraç etmektedir.

1993 yılında Ukrayna'nın Ankara büyükelçiliği faaliyete başlamıştır. Ayrıca Ukrayna’nın İstanbul’da başkonsolosluğu, Çanakkale ve İzmir'de ise fahri konsoloslukları bulunmaktadır. Türkiye ise Kiev'de büyükelçilik, Odessa'da başkonsolosluk düzeyinde temsil edilmektedir.