Tacikistan

MENU
Tacikistan

Resmi Adı: Tacikistan Cumhuriyeti
Başkenti: Duşanbe
Nüfusu: 7,6 Milyon (2010)
Yüzölçümü: 143,100 km²
Konuşulan Diller: Tacikçe, Rusça, Özbekçe
Para Birimi: Tacik Somonisi
GSMH: 8,1 milyar Dolar/ Kişi başı 1.025 Dolar (2012)
Etnik Yapı: Tacik % 80, Özbek % 15, Rus % 1,1, Kırgız % 1,1, diğer % 2,6

Önemli Siyasi Partiler

  • Halkın Demokrasi Partisi
  • İslami Yeniden Diriliş Partisi
  • Komünist Parti
  • Tarım Partisi,
  • Ekonomik Reform Partisi
  • Sosyal Demokrat Parti
  • Demokratik Parti
  • Sosyalist Parti

Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar
Birleşmiş Milletler, İslam Konferansı Örgütü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Bağımsız Devletler Topluluğu, Ortak Güvenlik Antlaşması Örgütü, Şanghay İşbirliği Örgütü, Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası, Avrasya Ekonomik Topluluğu

İnternet Alan Adı
.tj

Telefon Kodu
+992

Resmi Tatiller ve Bayramlar

  • 1 Ocak Yeni Yıl
  • 23 Şubat Asker Günü
  • 8 Mart Dünya Kadınlar Günü
  • 1 Mayıs İşçi Bayramı
  • 23 Eylül Milli Bayram
  • 9 Mayıs Zafer Bayramı
  • 27 Haziran Birlik Bayramı
  • 9 Eylül Kurtuluş Bayramı
  • 6 Kasım Anayasa Günü
  • Ramazan Bayramı
  • Kurban Bayramı
  • Mevlit Kandili

Coğrafi Konum
Tacikistan Cumhuriyeti Orta Asya'nın güneydoğusunda yer alır. Batıda Özbekistan, kuzeyde Kırgızistan, doğuda Çin ve güneyde Afganistan ile sınır komşusudur. Yükseklikleri 300 metreden 7495 metreye kadar değişen dağlarla çevrilidir. En yüksek dağ oluşumu Pamir dağlarıdır. Tacikistan'ın denize kıyısı yoktur. Kapladığı alan bakımından Orta Asya'nın en küçük devletidir. Yüzölçümü 143,100 km²'dir.

Nüfus
2012 yılında yapılan son nüfus ölçümlerine göre Tacikistan Cumhuriyeti'nin nüfusu 7,800,000’dir Nüfusun etnik yapısına bakıldığında % 80'inin Tacik olduğu görülmektedir. Nüfusun geri kalan kısmını ise % 3 Ruslar, % 1,1 Kırgızlar, % 1 Türkmenler, kalan kısmını ise Tatarlar ve diğer etnik kökenli halklar oluşmaktadır.

1989 yılında ülkede Tacik dili resmi dil olarak kabul edilmiştir. Fakat uluslararası ilişkilerde, resmi yazışmalarda Rusça kullanılmaktadır. Tacik dili Batı İran gruplarında da ana dil olarak karşımıza çıkmaktadır.

Halkın % 85'i Sünni, % 5'i ise Şii Müslüman'dır. Geri kalan % 10'luk grup ise Ortodoks Hristiyan ve Protestan'dır. Nüfusun büyük çoğunluğu köylerde yaşamaktadır. Yüzölçümünün küçük olmasına rağmen ülkede üç binden fazla köy bulunmaktadır. Tacikistan’da kalabalık aileler göze çarpmaktadır. Bir ailedeki ortalama çocuk sayısı 4-5’tir. Çok eşlilik kanunlarda yasaklanmasına rağmen bazı bölgelerde uygulanmaktadır. Evliliklerin genelde erken yaşta yapıldığı Tacikistan'da kadınlar iş hayatında çok nadiren yer almakta, daha çok tarımda ve ev işlerinde çalışmaktadırlar.

Özellikle 1995-1999 yılları arasında iş bulmak için büyük göçler yaşanmıştır. Çalışmak için dışarı giden halkın yaklaşık % 84'ü Rusya'ya ya da başta Özbekistan olmak üzere diğer Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerine göç etmektedirler.

İdari Bölümler
Tacikistan, Soldiykaya ve Hatlonskaya olmak üzere iki bölgeye ayrılmıştır. Ülkede başkent Duşanbe bölgesi, Gorna-Badahanskaya Özerk Bölgesi ve ayrıca 13 bölge daha bulunmaktadır.

Varzovskiy, Vahdatskiy, Gissarskiy, Jirgatalskiy, Nurobodskiy, Tursunzadevskiy, Fayzabadskiy, Şahrinavskiy, Sogdinskiy, Hatlonskaya ve Gorno-Badahşanskaya Özerk Bölgeleri de kendi içlerinde bölümlere ayrılmıştır. Tacikistan'da toplam 59 bölge vardır.

Şehirlerde nüfus yoğunluğu son yıllarda iyice azalmakta köy nüfusu ise artmaktadır. Ülkenin başkenti Duşanbe'de 600 bin kişi yaşamaktadır. 1980'lerin sonunda bu şehirdeki nüfusun yarısını Ruslar ve Ukraynalılar oluştururken, günümüzde neredeyse şehir nüfusunun tamamının Tacik asıllı olduğu görülmektedir.

Devlet Yönetimi
SSCB'nin dağılmasının ardından 1994 yılının Kasım ayında yapılan referandumla kabul edilen anayasaya göre Tacikistan demokratik, sosyal bir hukuk devletidir. Tacikistan'ın yönetim şekli başkanlık tipi cumhuriyettir.

27 Kasım 1991'de Devlet Başkanı olarak seçilen Rahman Nabiyev, karşıt görüşlülerle sıkıntı yaşamış, 1992'de muhalif grupları da içine alan bir hükümet kurulması için girişimlerde bulunmuştur. Ancak, bu çabaların sonuç vermemesi ve başkent Duşanbe'de sokak gösterilerinin genel bir ayaklanmaya dönüşmesi nedeniyle, Rus piyade birlikleri olaylara müdahale etmek zorunda kalmıştır. Sonuçta, muhalif güçler Duşanbe'yi terk etmiş, ancak Rahman Nabiyev görevi bırakmak zorunda kalmıştır. 1992'de parlamento tarafından ülkedeki tüm grupları birleştirme gücüne sahip olduğu düşünülen İmamali Rahmanov Devlet Başkanı olarak seçilmiştir. Ne var ki başkentte sağlanan istikrar ortamı tüm ülke geneline yayılamamış, özellikle Afganistan'a yakın sınır bölgelerinde 1997'ye dek çatışmalar sürmüştür. Radikal İslamcı gruplar, ülkenin her yerine nüfus edebilme çabası içine girmişlerdir. Bu nedenle, 1992-1997 yılları arasında Tacikistan'ın özellikle sınır güvenliği Rus askeri birliklerince sağlanmıştır. 1997 yılında muhalefetteki muhafazakâr kesim ile hükümet arasında bir barış anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşmaya göre anayasada bazı değişiklikler yapılmış ve savaş ortamı ortadan kalkmıştır.

Ülkenin en önemli organı çift parlamentodur. Meclis-i Ali (Yüksek Meclis) yasa koyma ve kontrol görevini yürütmektedir. Milli Meclis (Ulusal Meclis) 33 üyeden oluşmaktadır. Bunların 25 tanesi yerel organlardan gelirken, 8 tanesini başkan atamaktadır. Diğer Alt Meclis ise 63 milletvekilinden meydana gelir. Parlamento seçimi 5 yılda bir yapılmaktadır.

Devletin yargı organı ise Anayasa Mahkemesi, Üst Mahkeme, Yüksek Ekonomi Mahkemesi, Savaş Mahkemesi, yerel mahkemeler ve şehir mahkemeleridir.

Ekonomik Durum
Tacikistan, doğal kaynaklar yönünden zengindir. Ancak, topraklarının % 93'ünün dağlarla kaplı olması nedeniyle yer altı kaynaklarının çıkarılmasında güçlükler yaşanmaktadır.

Diğer yandan, Avrasya ulaşım ağının uzağında bulunan ülke, Sovyet ardılı devletler içerisinde en az gelişmiş olanıdır. Bu durumun başlıca sebepleri, yukarıda da belirtildiği gibi coğrafi konumdan kaynaklı dezavantaj, ağır sosyal koşullar ve ülkenin ekonomik zayıflığıdır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından kalifiye işçilerin ülkeden ayrılmış olmaları da temel olumsuzluklardandır.

Tacikistan dünyadaki uranyumun % 4'ünü çıkarmasına rağmen, bunun ülke için ekonomik bir avantaj olduğunu söylemek doğru değildir. Ekonomisi değişken bir yapıda olan Tacikistan'ın, merkezi planlaması yeterli değildir. Yoğun tarım ekonomisi için ülke topraklarının ancak % 6'sı elverişlidir. Yine de Tacikistan ekonomisin en önemli gelir kaynaklarından biri tarım sektörüdür ve en fazla yetiştirilen ürünler pamuk, buğday ve patatestir. Ülke ekonomisine önemli bir katkı da yurtdışına yapılan göçlerden sağlanan gelirdir. Bu yolla ülkeye yılda yaklaşık 200 milyon dolar girmektedir.

Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) verilerine göre ülke nüfusunun % 63'ü, günde 2 doların altında gelir elde etmektedir. 1992-1997 yılları arasındaki iç savaş yıllarında iyice kötüleyen ülke ekonomisi, barış yıllarından itibaren az da olsa iyileşme göstermiştir.

Tacikistan'ın ihracat ürünlerinin ilk sırasında alüminyum, ikinci sırasında pamuk gelmektedir. Diğer ürünler ise sebze-meyve, kurşun, çinko ve uranyum oksittir. Ülkede en çok ithal edilen ürünler metaller, hafif sanayi ürünleri, otomobiller, tıp malzemeleri ve tarım ekonomisinde kullanılan teknik araçlardır. Tacikistan’ın ithalat partnerleri Rusya, Kazakistan ve Çin’dir. İhraç ettiği ürünleri ise en fazla Hollanda, Türkiye ve Rusya'ya satmaktadır.

Eğitim
Son verilere göre ülkede okur-yazarlık oranı yüzde 99'dur. Ülkede Sovyetler Birliği zamanında belirlenmiş eğitim politikası yürütülmektedir. Devlet Başkanı İmamali Rahmanov, halka hitap ettiği tüm konuşmalarında eğitim konusuna değinmekte ve nüfusun % 70'inin 30 yaşın altında olan ülkesinde bütçeden eğitime ayrılan payın % 50'lere ulaştığını söylemektedir. Bu çerçevede, okulların tamir edilmesi, özellikle kırsal kesimdeki okulların öğretmen ve kitap ihtiyacının sağlanmasına çalışılmaktadır.

Eğitimin ücretsiz olduğu Tacikistan'ın en önemli yüksek eğitim kurumlarından biri Tacikistan Bilim Akademisi'dir. Akademinin çatısı altında 18 adet enstitü bulunmaktadır. El Yazmaları Enstitüsü'nde çeşitlere medeniyetlere ait on üç bin adet eser ve dünyada benzeri olmayan Ebu Reyhan Biruni, Firdevsi, İbn-i Sina, Nasır-ı Hüsrev, Ömer Hayyam gibi bilim, felsefe ve edebiyat alanında dünyaca tanınmış zirve isimlerin el yazısı eserlerinin orijinalleri bulunmaktadır.

Tacikistan'daki üniversitelerin eğitim dili Rusçadır. Bunların en önemlileri Hudjand Üniversitesi, Rus-Tacik Slav Üniversitesi, Teknoloji Üniversitesi, İşletme Enstitüsü, Hukuk Enstitüsü ve Devlet Sanat Enstitüsü'dür.

Başkent Duşanbe'de Hacı Kemal Türk-Tacik Lisesi bulunmaktadır.

Dış İlişkiler
Tacikistan elliyi aşkın uluslararası örgüte üyedir. Dış politikada başlıca amaç egemenlik ve devlet bütünlüğünü sağlamlaştırmak, ekonomik ve sosyal kalkınmayı sağlamak ve iç savaşın olumsuz etkilerini ortadan kaldırmaktır.

Tacikistan'ın dış politikada ağırlıklı olarak ilişkide olduğu devletlerarasında Rusya, başta Orta Asya ülkeleri olmak üzere diğer Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri, Türkiye, Pakistan, Çin, Hindistan ve İran bulunmaktadır.

Avrasya Ekonomik Topluluğu ve Şanghay İşbirliği Organizasyonu'na üye olan Tacikistan'ın son yıllarda Avrupa Birliği ile ilişkileri de önem kazanmaya başlamıştır. Günümüzde Avrupa Birliği'nin Orta Asya'ya yapmakta olduğu yardımların ciddi bir payı Tacikistan'a gitmektedir.

11 Eylül olaylarından sonra, Afganistan'a komşu diğer Orta Asya ülkeleri gibi Tacikistan'ın dış politikasında da Amerika Birleşik Devletleri'nin etkisi görülmeye başlanmıştır. Bunun neticesinde, Rusya ve Amerika'nın bölgede ağırlıklarını gösterme çabalarıyla diplomatik sorunlarla karşılaşılmıştır.

11 Eylül 2001'in hemen ardından, Amerikan'ın Afganistan politikasını haklı bulan Tacikistan, 29 Aralık 2001'de Kulab, Kurgan-tepe ve Farhar bölgelerindeki hava sahalarını ABD'ye açmayı kabul etmiştir. Bunun üzerine ABD Tacikistan'da yatırım yapmaya başlamıştır. Ancak, Afganistan'daki siyasi gelişmelerin beklenilenin aksine olumlu yönde seyretmesi ve Taliban rejiminin son bulması ile Tacikistan, Afganistan ile siyasi ilişkilerini tekrar başlatmış, Duşanbe-Kabil uçak seferlerine tekrar izin verilmiş ve geçici Afgan hükümeti ile bazı ticari anlaşmalar imzalamıştır.

Diğer yandan, Tacikistan'ın, ülkesinde konuşlanmış Rusya Piyade Birliği'nin kullandığı arazi için kira talep etmesi üzerine başlayan kısa süreli soğuk dönem, Mart 2002'de Rusya ve Tacikistan'ın ortak olarak düzenledikleri askeri tatbikat ile son bulmuştur. Haziran 2004'te Rusya-Tacikistan Devlet Başkanları arasında yapılan görüşmeler neticesinde ise Tacikistan topraklarında, Rus askeri birliklerinin kullandıkları arazilerin, Rusya'nın "daimi bir askeri üssü" haline dönüştürülmesi kararlaştırılmıştır. Ayrıca, Sovyetler Birliği döneminden kalan Tacikistan'daki bir "Hava Kontrol Merkezi"nin, Rusya tarafından yeniden inşa edilerek kullanılması da kararlaştırılmıştır.

Tacikistan-Türkiye İlişkileri
Türkiye, 16 Aralık 1991 tarihinde Tacikistan’ın bağımsızlığını tanımıştır. 29 Ocak 1992 tarihinde iki ülke arasında diplomatik ilişkiler kurulmuştur. Büyükelçiliğimiz 4 Ağustos 1992 tarihinde, Tacikistan’ın Ankara Büyükelçiliği ise 16 Ekim 1995 tarihinde açılmıştır. Büyükelçiliğimiz, Tacikistan’da 1992-1997 yıllarında yaşanan iç savaş sırasında da görevine devam etmiştir. 1999-2006 yılları boyunca Tacikistan ve Türkiye arasındaki ticaret hacmi 20 kattan fazla büyümüş, 189,9 milyon dolara yükselmiştir.

Tacikistan'a ihraç edilen malların başında dokuma sanayi ürünleri, elektrikli makine ve cihazlar, kimyevi maddeler, gıda ürünleri, hazır giyim malzemeleri, plastik ürünler, mobilya, kâğıt ve karton ürünleri gelmektedir. Tacikistan'dan ithal edilen malların arasında ise renkli metaller, iplik ve pamuk ıskartası, deri ve yan ürünleri bulunmaktadır. Türk firmaları Tacikistan’da başta inşaat alanı olmak üzere çeşitli alanlarda faaliyet göstermektedir.

17 yıldır süren Tacikistan-Türkiye ilişkilerdeki en önemli olaylardan biri 2006 yılında Tacik Başkan Rahmanov'un Türkiye'yi ziyaretidir. Görüşmeler sonucunda iki ülke arasında ticari ve ekonomik ilişkiler ile turizm faaliyetlerinin gelişmesi için altı ayrı anlaşma imzalanmıştır. Böylelikle iki ülke arasında imzalanmış ve 1993 ve 2002 yıllarında yürürlüğe girmiş ‘Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Antlaşmaları’nın çerçeveleri genişlemiştir.