Ermenistan

MENU
Ermenistan

Resmi Adı: Ermenistan Cumhuriyeti
Başkenti: Erivan
Resmi Dili: Ermenice
Yönetim Şekli: Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Nüfusu: 3 milyon
Yüzölçümü: 29.800 km²
Büyük Şehirleri: Gümrü, Vanadzor, Eçmiadzin
İklimi: Karasal
Para Birimi: Dram
İnternet Alan Adı: am
Telefon Kodu: +374

Resmi Tatiller ve Bayramlar

  • 1 Ocak Yeni Yıl
  • 6 Ocak Ermeni Noel'i
  • 8 Mart Kadınlar Günü
  • 24 Nisan Soykırım Anma Günü
  • 1 Mayıs İşçi Bayramı
  • 9 Mayıs Barış Bayramı
  • 28 Mayıs Cumhuriyet Bayramı
  • 5 Temmuz Anayasa Günü
  • 21 Eylül Bağımsızlık Günü
  • 7 Aralık Spitak Depremi Anma Günü

Coğrafi Konum
Ermenistan Cumhuriyeti Asya'nın batısında Kafkasya'da bulunur. Ülkenin yüzölçümü 29,8 bin km²'dir. Ermenistan'ın denizle bağlantısı yoktur. Ülke, kuzeyde Gürcistan, batıda Türkiye, güneyde İran, doğuda Azerbaycan, güney batıda Azerbaycan'a bağlı özerk bölge olan Nahçıvan ile komşudur. Ermenistan dağlık bir ülkedir. Ülke topraklarının % 90'ından fazlası 1000 metrenin üzerindedir. Çok sayıda volkanik dağ vardır. Ülkenin doğusunda bulunan 1900 metre yüksekliği, 940 km² alanı bulunan Sevan gölü, sadece Ermenistan'ın değil, Kafkasya bölgesinin de en büyük gölüdür.

Ülkede birçok büyük deprem yaşanmıştır. Bunların en yıkıcı olanları 1926'da Leninakanska, 1931'de Zangezurska, 1937'de Erevanska ve 1988'de Spitak depremleridir.

İklim
Ermenistan'da ülkedeki yer şekillerine bağlı olarak kıtasal dağ iklimi hüküm sürer. Yağış ise düzenli değildir. En fazla ilkbaharda ve yaz mevsimi başlarında yağış düşer. Yazlar sıcak, kışlar ise serin ve kısadır. Yazın ortalama sıcaklık +24-26°C iken, kışları ise ortalama +5°C olur. Dağlık bölgelerde ise yaz sıcaklıkları +10-22°C, kış sıcaklıkları ise +2-10°C aralığındadır.

Nüfus
Ermenistan'da Ocak 2008 itibarıyla 3,230,100 kişi yaşamaktadır. 15 yaşın altındaki kısım, nüfusun % 21,1'i oluştururken, 15'ten 65 yaşına kadar olanlar 68,3'ünü, 65 yaşından büyük olanlar ise 10,6'sını meydana getirmektedir. Son nüfus sayımına göre nüfusun yaklaşık % 95'i Ermeni’dir. Geri kalanları ise ağırlıklı olarak Yezidiler, Ruslar, Süryaniler ve Ukraynalılardır. Ülkede ortalama yaşam süresi 66'dır.

Ülkenin resmi dili Ermenicedir. Hint-Avrupa dil ailesindendir. Eski Ermeni dilini sadece dini görevliler kullanmaktadır. Çağdaş Ermeni dili, Batı ve Doğu Ermenice olarak ikiye ayrılmıştır. Doğu Ermeni dilini Ermenistan'da, BDT ülkelerinde ve İran'da yaşayanlar konuşurken, Batı Ermeniceyi ağırlıklı olarak Türkiye'de yaşayan Ermeniler kullanmaktadır. Ülke nüfusunun yaklaşık % 98'i Hıristiyan'dır. Hıristiyan nüfusunun % 94'ü, Ermeni Ortodoks Kilisesi olarak da adlandırılan, Ermeni Apostolik Kilisesi'ne bağlıdır. Hıristiyanlığın kabulünü, tarihlerinin en önemli olayı sayan Ermeniler, Hıristiyanlığı resmi din olarak benimseyen ilk devletin kendi devletleri olduğunu söylemektedirler.

İdari Bölümler
Ermenistan 10 bölgeden oluşmuştur. Bunlar; Ararat, Aragatsotn, Armavir, Gegarkunik, Kotayk, Lori, Şirak, Sunik, Tavuş, Vayoş Dzorve'dir. Ayrıca Erivan şehri hem başkent hem de bölge olarak kabul edilir. Bölgeler kendi içlerinde şehir, kasaba ve köylere ayrılmıştır. Bölgelerin valileri hükümet tarafından atanır. Ancak, Erivan valisi, devlet başkanı tarafından seçilmektedir. Bölgeler kendi bütçelerini belirlemek ve kontrol etmekle yükümlüdür.

Erivan Ermenistan'ın başkentidir. Dünyanın en eski şehirlerinden biri kabul edilen Erivan, MÖ 782 yılında kurulmuştur. Şehirde yaklaşık 1 milyon 359 bin kişi, başka bir deyişle ülke nüfusunun neredeyse yarısı yaşamaktadır. Şehrin denizden yüksekliği ortalama 990 m'dir. Başkentte üniversiteler, çok sayıda kilise, konser salonları ve yeşil alanlar bulunmaktadır.

Devlet Yönetimi
5 Temmuz 1995 yılında ulusal referandumla kabul edilen Anayasaya göre Ermenistan bağımsız, demokrat, üniter bir cumhuriyettir. Ülkenin başı olan devlet başkanı 5 yılda bir, 18 yaşını aşmış Ermeni vatandaşların oyu ile seçilir. Devlet başkanı anayasa ve bağımsızlığın koruyucusu kabul edilmiştir.

Günümüzde Ermenistan Devlet Başkanı 19 Şubat 2008 seçimlerinde oyların % 53'ünü alan Serj Sarkisyan'dır.

Yasa yapan organ olan 131 milletvekilinden oluşan parlamento 5 yılda halk arasında yapılan seçimle belirlenir. Parlamento çok partilidir. Başbakan, devlet başkanı tarafından atanır. Başbakan diğer bakanları belirler, bakanlar devlet başkanının onayıyla atanmaktadır. Belirlenen hükümet programının parlamentodan geçmesi gerekmektedir.

Ermenistan'da yargı sisteminde istinaf mahkemeleri, temyiz mahkemeleri bulunmaktadır. Ayrıca ülkede özel nitelikli ve askeri mahkemeler de görev yapmaktadır. 9 üyeden oluşan anayasa mahkemesinde üyelerin 5'i Ulusal Meclis, 4'ü Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmektedir.

Ekonomik Durum
20'nci yüzyılın başlarında sadece tarım ülkesi olan Ermenistan'da, sonraki dönemlerde sanayi de ülke ekonomisinin temel taşlarından biri olmuştur. Gelişen sanayi alanlarının başında metal sanayi, makine sanayi, kimya sanayi, hafif sanayi ve gıda sanayi gelmektedir. Ermenistan ekonomisi coğrafik durumundan ve doğal kaynakların azlığından hassas özellik taşımaktadır. Ülkede çalışanların % 46,4'ü hizmet sektöründe, % 17,2'si tarım sanayinde çalışmaktadır.

Sovyetler Birliği döneminde, 1962 yılında ülkede dağlık bölgelerde yapılan tünellerle sulama kanalları ve suni göller oluşturularak Razdan hidroelektrik santrali kurulmuştur. Ayrıca Erivan ve Vanadzor'da hidroelektrik santraller inşa edilmiştir.

Ülkede bulunan ve dünyanın sayılı büyüklükteki santralleri arasında olan, Metzamor Nükleer Santrali, tehlike oluşturması nedeniyle bölge ülkelerinin tepkisini çekmekte, bilim adamlarına göre büyük risk taşımaktadır. Özellikle deprem bölgesinde bulunması nedeniyle sıkıntı yaratan nükleer santral Erivan'a 40, Kars'a 100, Iğdır'a ise 16 km, uzaklıkta bulunmaktadır. Santral 1977 yılında inşa edilmiş,1988 Spitak depreminden sonra zarar görmemesine karşın kapatılmıştır. 1995 yılında iki redaktörü tekrar açılmıştır. Santralin ülke elektrik enerjisinin % 40'ını sağlaması nedeniyle Ermenistan için önemlidir ve tüm çevreci baskılara rağmen kapatılmamaktadır.

Ülkede uluslararası yardımlar sayesinde birçok sanayi kuruluşu açılmıştır. Ağırlıklı olarak bazalt, kalker, süngertaşı, mermer çıkmaktadır. Ayrıca çimento üretimi de yapılmaktadır. Ermenistan alüminyum, altın, molibden, bakır ve demir hammaddesi yönünden zengindir.

Ülke topraklarının yaklaşık % 25'i tarım arazisi olarak işletilmektedir. Özellikle Ararat Ovası, Sevan Gölü ve Araks Bölgesi'nde tarımla uğraşılmaktadır. Ülkede tarım ürünleri arasında sebze-meyve, patates, buğday, üzüm, tütün ve şeker pancarı bulunmaktadır. Özellikle dağlık alanda yapılan hayvancılık faaliyetleri ile et-süt üretimi de yaygındır. Ülkede üretilen sebze meyvenin % 60'ı, patatesin % 30'u, tahıl ve süt ürünlerinin % 20'si dışarıya satılmaktadır.

İhraç edilen malların başında işlenmiş mücevher, makine ve ürünleri ile bakır cevheri gelmektedir. Ermenistan'ın ihraç yaptığı ülkelerin başında Belçika, İran, Rusya, ABD, Türkmenistan ve Gürcistan gelir. İthal edilen ürünlerin başında ise petrol, doğalgaz, tarım teknik araçları yer almaktadır. Bu ürünler ise ağırlıklı olarak Rusya, Amerika, Belçika, İran ve İngiltere'den satın alınmaktadır.

Ermenistan, yabancı ülke ve kuruluşlardan para yardımı almaktadır. Özellikle Dünya Bankası, Rusya, ABD ülkeye para yardımında bulunmaktadır. Ülkenin para birimi Dram'dır.

Dış İlişkiler
Bağımsız Devletler Topluluğu üyelerinden olan Ermenistan; Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve Avrupa Konseyi üyesidir.

Dağlık Karabağ Sorunu ve sonrasında yaşanan süreç ülke dış politikasında önemli yer tutmaktadır. Azerbaycan ve Ermenistan arasında ateşkes yapılmış olmasına karşın, sorun tam anlamıyla çözülememiştir.

Azerbaycan'ın Ermenistan'a uyguladığı ticari ambargo devam etmektedir. Dağlık Karabağ Sorununun barışçıl yollarla çözülebilmesi için görüşmeler sürdürülmektedir.

Ermenistan dış politikasında öncelikli ülke konumunda Rusya bulunmaktadır. Ermenistan enerji ihtiyacının önemli bölümünü Rusya'dan satın aldığı doğal gazla karşılamaktadır. Rus gazı ülkeye Gürcistan üzerinden geçen boru hatları ile taşınmaktadır. Ayrıca Rusya ülkeye birçok alanda yatırımlar yapmaktadır.

Ermenistan- İran arasındaki ilişkiler son dönemde hız kazanmıştır. İki ülke özellikle enerji alanında işbirliği yapmaktadır. İran-Ermenistan arasında yapılmakta olan doğalgaz boru hattı ile iki ülke ilişkileri daha da genişletilmek istenmektedir. 2004 yılında yapılan doğalgaz boru hattı anlaşmasıyla inşaat başlamıştır. Hattın 41 kilometresi Ermenistan, 100 kilometresi İran tarafında bulunmaktadır. Hattın tamamlanmasıyla Ermenistan enerji ihtiyacının bir kısmını İran'dan karşılayacaktır.

Başta ekonomik alanda olmak üzere birçok konuda ülkeye yardım eden ABD Kafkasya'da bu yolla varlığını hissettirmektedir.

Eğitim
Ermenistan eğitim sistemi Sovyetler Birliği zamanında oluşturulmuştur. 1998 yılıyla birlikte Dünya Bankası'nın yardımlarıyla eğitimde reformlara gidilmiştir.

Ermenistan'da okulların öğrenim dili Ermenice ve Rusçadır. Ülkede 18 devlet yüksek eğitim kurumu, 7 kolej bulunurken buralarda 26 bin öğrenci eğitim görmektedir. Özel statüdeki 40 yüksek eğitim kurumunda ise 14 bin öğrenci okumaktadır.

Yüksek eğitim kurumlarının büyük çoğunluğu Erivan'da bulunmaktadır. Ülkede en büyük üniversiteler arasında Erivan Devlet Üniversitesi, Ermeni Tarım Ekonomi Akademisi, Ermeni Pedagoji Üniversitesi, Erivan Mimarlık Üniversitesi, Devlet Sanat Akademisi yer almaktadır. 1991 yılında kurulan Ermenistan Amerikan Üniversitesi özel üniversiteler arasındadır. 1999'da 800 öğrencinin eğitim aldığı Rus-Ermeni üniversitesini açılmıştır.

Ermenistan-Türkiye İlişkileri
Türkiye, Ermenistan'ın 1991'de bağımsızlığını ilan etmesinden sonra onu tanıyan ilk ülkelerden biri olmasına rağmen iki ülke arasında genelde gergin ilişkiler yürümektedir.

Ermenistan Türkiye ilişkileri çok eski yıllara dayanmaktadır. Osmanlı Devleti içinde yaşayan Ermeniler, o dönemde ülkede özellikle mimari ve sanat alanlarında önemli görevlerde yer almıştır. İki ülke arasında en büyük problem Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu'nun uyguladığı tehcirin farklı yorumlanması ve özellikle Ermenistan dışında yaşayan vatandaşlarının bu konuda propaganda yapmasından kaynaklanmaktadır.

İki ülke arasında problem olan diğer konu da Karabağ sorunudur. Türkiye, Dağlık Karabağ sorunu nedeniyle Ermenistan ile olan sınırını kapamıştır ve 1993'den beri Ermenistan'a ekonomik boykot uygulamaktadır.

Son dönemlerde, sorunların barışçıl ve uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde çözülmesi için çaba gösterilmektedir. İki ülke arasında diyalog sürecine girilmiştir, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül 6 Eylül 2008'de iki ülke ilişkilerini yumuşatmak için Türkiye-Ermenistan maçını izlemek için Erivan'a gitmiştir.

Ayrıca, sınırın kapalı olmasına rağmen İstanbul-Ermenistan arasında düzenli uçuşlar devam etmektedir. Van'ın Gevaş İlçesi'nde bulunan Akdamar Kilisesi'nin restore edilmesine 2005 yılında başlanmış ve 5. yüzyıldan dan kalma bu Ermeni Kilisesi Mart 2007'de restorasyonunun tamamlanmasının ardından müze olarak tekrar açılmıştır.